Tüze (Özet) : Tüze, her şeyden önce bir düzen demektir. Fakat hukukun öngördüğü düzen, fiilen gerçekleeğlenceli bir düzen değildir. Tüze, cemiyet süresince insanoğluın filvaki nasıl davrandıklarını değil, nasıl davranmaları gerektiğini gösterir. Tüze, kendisine uyulmak ve uygulanmak dâhilin vardır. Doğruluk değeri zımnında, insanoğlu arası ilişkileri bir düzene vurunmak, maşeri ömürın gerçekleşmesini uydurmak icap. İnsanlara, “Bana uy; Beni gerçekleştir” buyruğu ile seslenir. Tüze düzeni, doğduğu andan itibaren ferdin katsına ikrar edilmesi ve uyulması müstelzim, kesinlikle namuslu kurallar olarak çıkar. İnsan, özgür bir varlıktır ve iradesini hukukun buyrukları doğrultusunda kullanabileceği kabil, onlara aykırı bir yönde de kullanabilir. Bu nedenle cemiyet süresince insanoğluın tasarruf ve davranışlarının tüze kurallarına uymaması, her devir mümkündür. “İşte tüze, sima davranışlarını değerlendiren, çıkar çatışmalarına çözüm getiren kurallardan, normlardan meydana mevrut bir düzen, bir bütündür.” İnsan-sima, sima-tabiat ilişkilerinin insanlığın partner çıkarı ve huzuru dâhilin evrensel ilkelerle güvence altına hileınmasıdır. Tüze, adamlık seviyesi dâhilin göstergedir. Hukukun temeli, kaynağı üzerine birçok düşünce ortaya atılıtır. Bunlar kaynağı: tanrı, klas çıkarları, cemiyet sözleşmesi, tabiat ve insanoğlu olarak tamlayan reylerdir. Tüze Nedir Tüze, toplumun umumi menfaatini yahut fertlerin ve toplumun partner iyiliğini uydurmak maksadıyla konulan ve halk gücüyle desteklenen kaide, pay ve seçimın bütünüdür. Daha yaygın bir tanımıyla tüze, adalete yönelmiş maşeri evetşama düzenidir. Tüze Lügat Medlulı Tüze kelimesi Arapça “pay” kökünden gelir ve pay kelimesinin çoğşanlı olarak bilinmektedir (galat-ı meşhur). Fellahçda “pay” kelimesinin çoğşanlı “beddua’kak”tır. Türk Zeban Kurumu’na gereğince tüze kelimesi, “Toplumu düzenleyen ve devletin yapmış oldurım ancakü belirleyen yasaların bütünüdür”. Bunun dışında hukukun “haklar” manaı da vardır. Mecazi anlamda ise, ahbaplık, dostluk manaında da kullanılır. Yöntem Medlulı Tüze dönemden döneme değiştiği dâhilin hala doyurucu bir tanım kuruluşlamamıştır. Kant “Tüzeçular hala hukukun tanımını aramaktadırlar” der. Günümüzde en çok ikrar edilen tanımı ise: “Belli başlı bir zamanda muayyen bir toplumdaki ilişkileri düzenleyen ve uyulması büyüklük zoruna (müeyyide) rabıtalanmış kurallar bütünüdür.” Bilimsel bir disiplin olarak tüze, kendi süresince yapı taşı olarak ikiye ayrılır. Genel olarak hukukun eşhas arası ilişkileri husus düzlük kısmına Özel Tüze, eşhas ile büyüklük yahut devleti oluşturan kurumlar arası ilişkileri düzenleyen kısmına ise Halk Hukuku adı verilir. Bu kocaoğlanrım roma hukukundan kalma bir ayrımdır (ius privatum-ius publicum). çağdaş Tüze, Ticaret Hukuku ve Devletler Özel Hukuku özel hukukun, buna ödenek Temel Hukuku, Ceza Hukuku ve İdare Hukuku halk hukukunun başlangıçlıca zir dallarıdır. Tüze Kuralları ve Özellikleri Hukuku diğer toplumu organizatör kurallar olan örf ve adetler, gelenekler ve dinlerden kocaoğlanran özellik büyüklük aracılığıyla güvenceye hileınmış ve cebri yapmış oldurımlara ehil olmasıdır. Tüze kuralları sima davranışlarını düzenler ve bulunmuş olduğu toplumun valör yargılarını taşır. Soyutluk ve genellik özelliği yardımıyla menent nitelikteki tekmil durumlarda uygulanması katkısızlanır. Yaptırım (Müeyyide) Tüze düzlükında yapmış oldurım halk gücü ile uygulanır. Hukuka uymayı zorlama, uymayanları cezalandırma ve uyulmadığı durumlardaki zararları en aza indirmek dâhilin kullanılır. Tüze düzenini katkısızlamayı ve korumayı amaçlayan yapmış oldurımlar gene tüze düzeninin öngördüğü şekilde yerine getirilir. Maddi ve tinsel yapmış oldurımlar olarak ikiye ayrılır. Maddi yapmış oldurımlar hukuka aykırı durumlarda uygulanırken tinsel yapmış oldurımlar bu durumları mâni olmak dâhilin kullanılır. Ceza hukukunda ölüm, mahpus ve nakit cezaları; esas hukukunda siyasetten men, kazanç yama; algı hukukunda algı ve gümrüksüzçılık cezaları kabil muaddel tüze dallarında muaddel yapmış oldurımlar vardır. Hukukun Dayanağı Hukukun dayanağı ile dayalı çeşitli dönemlerde kuramlar üretilmiştir. Bunları sıralamamız icabında; bilinçi bir irade olarak gkalıntı kuramlar, irade dışı olarak gkalıntı kuramlar ve pozitivist kuramlar. Bu kuramların bazılar felsefik değil ortaya konduğu devrin sorunlarını çözmek yahut siyasi reyleri tüze biliminde dile getirme ihtiyacından ortaya çıkmıştır. İdesi ve ideali hak olan tüze, umumi olarak şu şekilde tanımlanabilir: “Tüze, adalete yönelmiş maşeri bir evetşama düzenidir.” Bu tanımdan, hukukun üç ayrı fonksiyonu yerine getirdiğini görmekteyiz. Bu fonksiyonlar düzen, ameliye yarar ve adalettir. Hukukun Toplumdaki Fonksiyonları 1. Düzen Fonksiyonu Hukukun bu fonksiyonu ile anlatılmak istenen, hukukun maşeri ömürı düzenleyip insanoğluın barış ve asayiş süresince bir arada evetşamalarını katkısızlamaktır. 2. Kılgı Yarar (Toplumsal İhtiyaçların Kontralanması) Hukukun ameliye amacını, maşeri gerçeklik belirler. Tüze bu fonksiyonu ile cemiyet süresince canlı insanoğluın, birbirleri ile ihdas etmek zorunda oldukları ilişkilerini ve biyolojik, ruh bilimsel bir varlık olarak insanoğlunun kuruluşsından meydana gelen ihtiyaçlarını katlamaya çhileışır. Tüze bu fonksiyonu ile doğum, teehhül, ölüm vb. önemli biyolojik vakaları da çeşitli hükümlerle düzenler. Tek tüze düzeni ömürın yapı taşı gerçeklerini görmezden gelemez. Tüze düzeni, insanoğlunun natürel kuruluşsına ve bundan sonra mevrut ihtiyaçlarına şayeste edinmek zorundadır. Tüze önemli ölçüde, konuşu gerçeklere de ilişkindır; konuşu gereksinimlara uymalı ve onları katlamalıdır. 3. Doğruluk Tüze bu fonksiyonu ile muayyen bir yapılanma altına aldığı toplumsal gereksinimlerı, özü salt bir denklik düşüncesi olan hak ölçüsüne vurarak sağlıklı kimliğini kulaklıır. Hukukun idesi ve ideali adalettir. En kesik tanımıyla hak, “bir denklik düşüncesi”dir. “Doğruluk, nesnel (objektif) ve öznel (sübjektif) edinmek üzere dü muaddel anlamda kullanılır. Doğruluk esasen ahlâki bir kavramdır; Bu kapsamda, fazilet, fazilet manaında ferdî bir özelliği deyimler. Isim her devir haklı olana yönelir, herkese kendine düşeni iletmek uğrunda ruzuşeb ve değhizmetmez bir çaba gösterir. İşte bu tasarruf ve çabayı gösteren hak, özne (süje) ile dayalı oluşundan ötürü öznel (sübjektif) hak olarak nitelenir. Bir fazilet olan öznel adaletin dışında ve ondan önce nesnel (objektif) bir hak mefhumı vardır. Nesnel hak, kişinin bir özelliğini değil, kişilerin konkre durumlarda gerçekleştireceği temas biçiminin bir özelliğini deyimler. İşte tüze düzlükında hukuki valör olarak lakırtı konusu olan hak de, bu nesnel anlamda adalettir. Çünkü tüze, insanoğlu arası ilişkileri biçimlendiren, onlara görünür ve vergilanabilir bir düzen veren, bu amaca yönelen normlar bütünüdür.” Toplum dâhilindeki davranış ve ilişkilerin değerlendirilmelerini dâhileren kurallar tekmilü olarak tüze, bu değerlendirmelerde hak ölçüsünü kullandığı ve tutmak yerinde bulunduğuna gereğince, adaletin sonunda, hukukun da bir değerlendirilme ölçüsü olacağı doğaldır. Tüze normlarında hak acaba ne ölçüde yansıtılmıştır ? Bulunan tüze ne denli adaletlidir ? İşte burada yasa üstü hak mefhumı ortaya çıkmaktadır. Bu, tüm tüze sistemine ve sistemlerine egemen bulunan, nesnel ve salt bir valör niteliğindeki adalettir. Tüze bir cemiyet düzenini dâhilerir. Hukukun varlık nedeni de adalettir; ister bulunan düzeni arkalamak, gerekse onu değhizmettirmeyi meşrulaştırmak dâhilin her devir adalete başlangıçvurulur. Nesnel ve yasa üstü hak hukukta katmıza müesses tüze düzenlerinin asli örneği, olması müstelzim tüze manaında tüze idesi olarak çıkar. Bu niteliği ile hak, bulunan tüze düzenlerinin kendisine şayeste olup olmadığı açısından bir valör ve kıymetlendirme ölçüsü evet. Yine bu özelliği ile hak, aynı zamanda hukukun idealidir. Hukukun görüntülemek amacını güttüğü şey adalettir. Birbirleri ile olumlu ve negatif katlıklı ilişkilerde bulunan bu üç fonksiyon denge süresince olduklarında, adil bir tüze düzeninin gerçekleşmesi katkısızlanır. Normal olarak tüm tüze normları bu üç fonksiyonu da kapsar. Sonuç olarak tüze, hem adaleti gerçekleştirecek, hem maşeri evetşama uyacak, hem de bu maşeri ömürın barış süresince sürebilmesi dâhilin bir düzen görünümünü katkısızlamaya çhileışacaktır.

afyon iş hukuku

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.